De provisiekamer
Sinds mensenheugenis schijnt er in de meeste enigszins georganiseerde huishoudens een kamer of ruimte te zijn geweest waar bepaalde belangrijke taken werden verricht ten behoeve van het huis of het landgoed. Deze ruimte heette de provisiekamer. Omdat in deze kamer ook altijd wel een
De naam werd tot voor kort nog gebruikt, en zelfs in de jaren dertig waren er in rijke huishoudens nog provisiekamermeisjes in dienst die belast waren met heel specifieke taken. In die tijd was hun enige taak het bereiden van speciale hapjes voor bijvoorbeeld de middagthee. Ze maakten dus jam en confituren en kleine, stevige cakes en koekjes die ze naar de
distilleerapparaat stond waarmee uit bloemen oliën of essences werden gemaakt, sprak men ook wel van een distilleerkamer.
salon brachten, boven, waar de familie zich om vier uur verzamelde. In de 16de eeuw waren de taken van de provisiekamer veel diverser. Er werden krachtige medicijnen en geneesmiddelen bereid, maar tevens etherische oliën en soms werd er ook alcohol gedistilleerd. Men hield zich er bezig met het inmaken en conserveren van vruchten, groenten en bloemen en het maken van poetsmiddelen, zeep, snoep, kleurstoffen, inkt, parfums en lotions. Het dagelijkse koken gebeurde in de hoofdkeuken en alle speciale karweitjes als brouwen, wassen, slachten, melk- en zuivelwerkzaamheden en bakken hadden hun eigen werkplek. De provisiekamer moest functioneel zijn, maar men kan zich voorstellen dat het er ook gezellig was, met dikke houten en leistenen werkvlakken, een vloer bezaaid met kruiden en bies en legplanken waarop de resultaten van de bedrijvigheid werden opgeslagen. Veel buitenlicht viel er door de kleine ramen meestal niet naar binnen, maar de atmosfeer was er geparfumeerd met vreemde en heerlijke geuren van muskus, sinaasappelschillen, rozen en hars.
In dit vertrek regeerde de vrouw des huizes. Zij alleen had de sleutels van de kasten en kisten die dure en soms zeldzame ingrediënten en de met liefde samengestelde receptenboeken verborgen. Die recepten werden van moeder op dochter doorgegeven en vormden een lange, ononderbroken keten tussen de generaties en de jaren. Een vrouw moest in die
tijd tuinman, kruidenkenner, kok, organisator, verpleegster en parfurneur tegelijk zijn. In sommige seizoenen kon de provisiekamer de schier eindeloze stroom van producten die geconserveerd moesten worden bijna niet aan. In de wintermaanden was er iets meer tijd om de inventaris op te maken, de opgeslagen ingrediënten te ver- werken en de muren te verbergen achter flessen en potten. In het tijdperk zonder koelkasten en centrale verwarming waren vocht, insecten en ongedierte constante bronnen van zorg en moest de opgeslagen voorraad regelmatig worden gecontroleerd. Maar de beloning was er naar. Met Kerstmis zorgde een goed gevulde provisiekamer voor de copieuze en heel bijzondere etenswaren en drankjes die de donkere tijd van het jaar tot een festijn van gulle overvloed maakten.
Tegenwoordig kan de provisiekamer worden ingericht waar u wilt. Een gemiddelde keuken biedt alle gereedschap en ruimte die u nodig hebt, al behoeft de opslag van de eindproducten misschien extra aandacht. In de meeste nieuwe huizen ontbreekt een koele provisieruimte en worden etenswaren toevertrouwd aan de koelkast en de vrieskist. Om jam en marmelade te bewaren hebt u eigenlijk een koele, donkere ruimte nodig, maar u kunt ook improviseren met dozen onder het bed in een onverwarmde kamer of een ruimte buitenshuis. Waar vroeger alleen messen, stampers en vijzels waren, beschikken we nu over keukenmachines, mixers en
ander gereedschap om snel te kunnen werken. Sommige voorbereidende werkzaamheden kunt u beter doen met behulp van een machine, andere weer niet. U hoeft echter niet alleen omwille van de authenticiteit te kiezen voor de moeizame ouderwetse manier. Sommige mensen schillen voor hun eigen speciale marmelade liefst zo dun mogelijk, terwijl anderen niet zo kieskeurig zijn en al tevreden zijn met een veel grovere schil. Hoe u te werk gaat bepaalt u helemaal zelf, maar bedenk dat het plezier van dingen maken soms verbonden is met de wijze waarop dat gebeurt.
